ハノイの塔の10段(円盤10枚)は、いちばん少ない手数で 1023手 です。7段(127手)の8倍。手順そのものは何枚でも同じですが、10段になると「途中で迷わないこと」がいちばんの難しさになります。左の棒の塔を右の棒へ移す場合で説明します。円盤には小さい順に1〜10の番号を付けています。
1023手にかかる時間
| 1手にかける時間 | 1023手でかかる時間 |
|---|---|
| 1秒 | 約17分 |
| 2秒 | 約34分 |
| 3秒 | 約51分 |
考えずに手が動くくらい慣れても、20分前後はかかります。休憩をはさむなら、下で紹介する区切りの手で止めると、再開したときに迷いません。
10段は「1手目を中央へ」から
10枚は偶数なので、1手目はいちばん小さい円盤(1)を、移したい棒(右)ではなく中央へ動かします。そのあとは、
- 奇数回目の手は、1を「左 → 中央 → 右 → 左…」の順に1本となりへ。
- 偶数回目の手は、1以外で動かせるただ1つの手。
を1023手目まで繰り返します(理由は解き方の記事で説明しています)。
1023手の区切り
| 手目 | すること |
|---|---|
| 1〜511手目 | 上の9枚を中央へ移す |
| 512手目 | いちばん大きい10を右へ運ぶ |
| 513〜1023手目 | 中央の9枚を右へ移す |
さらに細かく分けると、256手ごとに大きい円盤(9か10)が動きます。区切りの手が終わったときの形は次のとおりです。
- 255手目 1を右へ
8枚が右にそろう - 256手目 9を中央へ
- 511手目 1を中央へ
9枚が中央にそろう - 512手目 10を右へ
ちょうど半分 - 767手目 1を左へ
8枚が左にそろう - 768手目 9を右へ
- 1023手目 1を右へ
完成
間違いにすぐ気づく「奇数と偶数」の見分け方
長い手順では、どこかで1手間違えても、しばらく気づかないことがあります。そこで役に立つのが、次の決まりです。
最少手数の手順では、奇数の円盤の上に奇数の円盤を、偶数の円盤の上に偶数の円盤を、直接置くことはありません。
たとえば、3の上に1を置く手や、4の上に2を置く手は出てきません。どの棒を見ても、上から「奇数・偶数・奇数…」と交互に積まれているはずです。同じ種類の円盤が重なっていたら、その少し前で手順からそれています。
長い手順を乗り切るコツ
- 手数を声に出すか、メモする: 偶数回目か奇数回目かが分かれば、次に動かす円盤で迷いません。
- 区切りで休む: 255・511・767手目のように、小さい円盤がひとまとまりの塔になったところで止めると、再開が楽です。
- 1の向きだけは忘れない: 10段は偶数なので「左 → 中央 → 右」の順。これさえ守れば、偶数回目の手は自然に1つに決まります。
1023手の全手順
とても長いので、たどり直したいときに使ってください。太字は、いちばん大きい10を動かす手です。
全1023手の手順を見る(10枚・左から右へ)
- 1 1を中央
- 2 2を右
- 3 1を右
- 4 3を中央
- 5 1を左
- 6 2を中央
- 7 1を中央
- 8 4を右
- 9 1を右
- 10 2を左
- 11 1を左
- 12 3を右
- 13 1を中央
- 14 2を右
- 15 1を右
- 16 5を中央
- 17 1を左
- 18 2を中央
- 19 1を中央
- 20 3を左
- 21 1を右
- 22 2を左
- 23 1を左
- 24 4を中央
- 25 1を中央
- 26 2を右
- 27 1を右
- 28 3を中央
- 29 1を左
- 30 2を中央
- 31 1を中央
- 32 6を右
- 33 1を右
- 34 2を左
- 35 1を左
- 36 3を右
- 37 1を中央
- 38 2を右
- 39 1を右
- 40 4を左
- 41 1を左
- 42 2を中央
- 43 1を中央
- 44 3を左
- 45 1を右
- 46 2を左
- 47 1を左
- 48 5を右
- 49 1を中央
- 50 2を右
- 51 1を右
- 52 3を中央
- 53 1を左
- 54 2を中央
- 55 1を中央
- 56 4を右
- 57 1を右
- 58 2を左
- 59 1を左
- 60 3を右
- 61 1を中央
- 62 2を右
- 63 1を右
- 64 7を中央
- 65 1を左
- 66 2を中央
- 67 1を中央
- 68 3を左
- 69 1を右
- 70 2を左
- 71 1を左
- 72 4を中央
- 73 1を中央
- 74 2を右
- 75 1を右
- 76 3を中央
- 77 1を左
- 78 2を中央
- 79 1を中央
- 80 5を左
- 81 1を右
- 82 2を左
- 83 1を左
- 84 3を右
- 85 1を中央
- 86 2を右
- 87 1を右
- 88 4を左
- 89 1を左
- 90 2を中央
- 91 1を中央
- 92 3を左
- 93 1を右
- 94 2を左
- 95 1を左
- 96 6を中央
- 97 1を中央
- 98 2を右
- 99 1を右
- 100 3を中央
- 101 1を左
- 102 2を中央
- 103 1を中央
- 104 4を右
- 105 1を右
- 106 2を左
- 107 1を左
- 108 3を右
- 109 1を中央
- 110 2を右
- 111 1を右
- 112 5を中央
- 113 1を左
- 114 2を中央
- 115 1を中央
- 116 3を左
- 117 1を右
- 118 2を左
- 119 1を左
- 120 4を中央
- 121 1を中央
- 122 2を右
- 123 1を右
- 124 3を中央
- 125 1を左
- 126 2を中央
- 127 1を中央
- 128 8を右
- 129 1を右
- 130 2を左
- 131 1を左
- 132 3を右
- 133 1を中央
- 134 2を右
- 135 1を右
- 136 4を左
- 137 1を左
- 138 2を中央
- 139 1を中央
- 140 3を左
- 141 1を右
- 142 2を左
- 143 1を左
- 144 5を右
- 145 1を中央
- 146 2を右
- 147 1を右
- 148 3を中央
- 149 1を左
- 150 2を中央
- 151 1を中央
- 152 4を右
- 153 1を右
- 154 2を左
- 155 1を左
- 156 3を右
- 157 1を中央
- 158 2を右
- 159 1を右
- 160 6を左
- 161 1を左
- 162 2を中央
- 163 1を中央
- 164 3を左
- 165 1を右
- 166 2を左
- 167 1を左
- 168 4を中央
- 169 1を中央
- 170 2を右
- 171 1を右
- 172 3を中央
- 173 1を左
- 174 2を中央
- 175 1を中央
- 176 5を左
- 177 1を右
- 178 2を左
- 179 1を左
- 180 3を右
- 181 1を中央
- 182 2を右
- 183 1を右
- 184 4を左
- 185 1を左
- 186 2を中央
- 187 1を中央
- 188 3を左
- 189 1を右
- 190 2を左
- 191 1を左
- 192 7を右
- 193 1を中央
- 194 2を右
- 195 1を右
- 196 3を中央
- 197 1を左
- 198 2を中央
- 199 1を中央
- 200 4を右
- 201 1を右
- 202 2を左
- 203 1を左
- 204 3を右
- 205 1を中央
- 206 2を右
- 207 1を右
- 208 5を中央
- 209 1を左
- 210 2を中央
- 211 1を中央
- 212 3を左
- 213 1を右
- 214 2を左
- 215 1を左
- 216 4を中央
- 217 1を中央
- 218 2を右
- 219 1を右
- 220 3を中央
- 221 1を左
- 222 2を中央
- 223 1を中央
- 224 6を右
- 225 1を右
- 226 2を左
- 227 1を左
- 228 3を右
- 229 1を中央
- 230 2を右
- 231 1を右
- 232 4を左
- 233 1を左
- 234 2を中央
- 235 1を中央
- 236 3を左
- 237 1を右
- 238 2を左
- 239 1を左
- 240 5を右
- 241 1を中央
- 242 2を右
- 243 1を右
- 244 3を中央
- 245 1を左
- 246 2を中央
- 247 1を中央
- 248 4を右
- 249 1を右
- 250 2を左
- 251 1を左
- 252 3を右
- 253 1を中央
- 254 2を右
- 255 1を右
- 256 9を中央
- 257 1を左
- 258 2を中央
- 259 1を中央
- 260 3を左
- 261 1を右
- 262 2を左
- 263 1を左
- 264 4を中央
- 265 1を中央
- 266 2を右
- 267 1を右
- 268 3を中央
- 269 1を左
- 270 2を中央
- 271 1を中央
- 272 5を左
- 273 1を右
- 274 2を左
- 275 1を左
- 276 3を右
- 277 1を中央
- 278 2を右
- 279 1を右
- 280 4を左
- 281 1を左
- 282 2を中央
- 283 1を中央
- 284 3を左
- 285 1を右
- 286 2を左
- 287 1を左
- 288 6を中央
- 289 1を中央
- 290 2を右
- 291 1を右
- 292 3を中央
- 293 1を左
- 294 2を中央
- 295 1を中央
- 296 4を右
- 297 1を右
- 298 2を左
- 299 1を左
- 300 3を右
- 301 1を中央
- 302 2を右
- 303 1を右
- 304 5を中央
- 305 1を左
- 306 2を中央
- 307 1を中央
- 308 3を左
- 309 1を右
- 310 2を左
- 311 1を左
- 312 4を中央
- 313 1を中央
- 314 2を右
- 315 1を右
- 316 3を中央
- 317 1を左
- 318 2を中央
- 319 1を中央
- 320 7を左
- 321 1を右
- 322 2を左
- 323 1を左
- 324 3を右
- 325 1を中央
- 326 2を右
- 327 1を右
- 328 4を左
- 329 1を左
- 330 2を中央
- 331 1を中央
- 332 3を左
- 333 1を右
- 334 2を左
- 335 1を左
- 336 5を右
- 337 1を中央
- 338 2を右
- 339 1を右
- 340 3を中央
- 341 1を左
- 342 2を中央
- 343 1を中央
- 344 4を右
- 345 1を右
- 346 2を左
- 347 1を左
- 348 3を右
- 349 1を中央
- 350 2を右
- 351 1を右
- 352 6を左
- 353 1を左
- 354 2を中央
- 355 1を中央
- 356 3を左
- 357 1を右
- 358 2を左
- 359 1を左
- 360 4を中央
- 361 1を中央
- 362 2を右
- 363 1を右
- 364 3を中央
- 365 1を左
- 366 2を中央
- 367 1を中央
- 368 5を左
- 369 1を右
- 370 2を左
- 371 1を左
- 372 3を右
- 373 1を中央
- 374 2を右
- 375 1を右
- 376 4を左
- 377 1を左
- 378 2を中央
- 379 1を中央
- 380 3を左
- 381 1を右
- 382 2を左
- 383 1を左
- 384 8を中央
- 385 1を中央
- 386 2を右
- 387 1を右
- 388 3を中央
- 389 1を左
- 390 2を中央
- 391 1を中央
- 392 4を右
- 393 1を右
- 394 2を左
- 395 1を左
- 396 3を右
- 397 1を中央
- 398 2を右
- 399 1を右
- 400 5を中央
- 401 1を左
- 402 2を中央
- 403 1を中央
- 404 3を左
- 405 1を右
- 406 2を左
- 407 1を左
- 408 4を中央
- 409 1を中央
- 410 2を右
- 411 1を右
- 412 3を中央
- 413 1を左
- 414 2を中央
- 415 1を中央
- 416 6を右
- 417 1を右
- 418 2を左
- 419 1を左
- 420 3を右
- 421 1を中央
- 422 2を右
- 423 1を右
- 424 4を左
- 425 1を左
- 426 2を中央
- 427 1を中央
- 428 3を左
- 429 1を右
- 430 2を左
- 431 1を左
- 432 5を右
- 433 1を中央
- 434 2を右
- 435 1を右
- 436 3を中央
- 437 1を左
- 438 2を中央
- 439 1を中央
- 440 4を右
- 441 1を右
- 442 2を左
- 443 1を左
- 444 3を右
- 445 1を中央
- 446 2を右
- 447 1を右
- 448 7を中央
- 449 1を左
- 450 2を中央
- 451 1を中央
- 452 3を左
- 453 1を右
- 454 2を左
- 455 1を左
- 456 4を中央
- 457 1を中央
- 458 2を右
- 459 1を右
- 460 3を中央
- 461 1を左
- 462 2を中央
- 463 1を中央
- 464 5を左
- 465 1を右
- 466 2を左
- 467 1を左
- 468 3を右
- 469 1を中央
- 470 2を右
- 471 1を右
- 472 4を左
- 473 1を左
- 474 2を中央
- 475 1を中央
- 476 3を左
- 477 1を右
- 478 2を左
- 479 1を左
- 480 6を中央
- 481 1を中央
- 482 2を右
- 483 1を右
- 484 3を中央
- 485 1を左
- 486 2を中央
- 487 1を中央
- 488 4を右
- 489 1を右
- 490 2を左
- 491 1を左
- 492 3を右
- 493 1を中央
- 494 2を右
- 495 1を右
- 496 5を中央
- 497 1を左
- 498 2を中央
- 499 1を中央
- 500 3を左
- 501 1を右
- 502 2を左
- 503 1を左
- 504 4を中央
- 505 1を中央
- 506 2を右
- 507 1を右
- 508 3を中央
- 509 1を左
- 510 2を中央
- 511 1を中央
- 512 10を右
- 513 1を右
- 514 2を左
- 515 1を左
- 516 3を右
- 517 1を中央
- 518 2を右
- 519 1を右
- 520 4を左
- 521 1を左
- 522 2を中央
- 523 1を中央
- 524 3を左
- 525 1を右
- 526 2を左
- 527 1を左
- 528 5を右
- 529 1を中央
- 530 2を右
- 531 1を右
- 532 3を中央
- 533 1を左
- 534 2を中央
- 535 1を中央
- 536 4を右
- 537 1を右
- 538 2を左
- 539 1を左
- 540 3を右
- 541 1を中央
- 542 2を右
- 543 1を右
- 544 6を左
- 545 1を左
- 546 2を中央
- 547 1を中央
- 548 3を左
- 549 1を右
- 550 2を左
- 551 1を左
- 552 4を中央
- 553 1を中央
- 554 2を右
- 555 1を右
- 556 3を中央
- 557 1を左
- 558 2を中央
- 559 1を中央
- 560 5を左
- 561 1を右
- 562 2を左
- 563 1を左
- 564 3を右
- 565 1を中央
- 566 2を右
- 567 1を右
- 568 4を左
- 569 1を左
- 570 2を中央
- 571 1を中央
- 572 3を左
- 573 1を右
- 574 2を左
- 575 1を左
- 576 7を右
- 577 1を中央
- 578 2を右
- 579 1を右
- 580 3を中央
- 581 1を左
- 582 2を中央
- 583 1を中央
- 584 4を右
- 585 1を右
- 586 2を左
- 587 1を左
- 588 3を右
- 589 1を中央
- 590 2を右
- 591 1を右
- 592 5を中央
- 593 1を左
- 594 2を中央
- 595 1を中央
- 596 3を左
- 597 1を右
- 598 2を左
- 599 1を左
- 600 4を中央
- 601 1を中央
- 602 2を右
- 603 1を右
- 604 3を中央
- 605 1を左
- 606 2を中央
- 607 1を中央
- 608 6を右
- 609 1を右
- 610 2を左
- 611 1を左
- 612 3を右
- 613 1を中央
- 614 2を右
- 615 1を右
- 616 4を左
- 617 1を左
- 618 2を中央
- 619 1を中央
- 620 3を左
- 621 1を右
- 622 2を左
- 623 1を左
- 624 5を右
- 625 1を中央
- 626 2を右
- 627 1を右
- 628 3を中央
- 629 1を左
- 630 2を中央
- 631 1を中央
- 632 4を右
- 633 1を右
- 634 2を左
- 635 1を左
- 636 3を右
- 637 1を中央
- 638 2を右
- 639 1を右
- 640 8を左
- 641 1を左
- 642 2を中央
- 643 1を中央
- 644 3を左
- 645 1を右
- 646 2を左
- 647 1を左
- 648 4を中央
- 649 1を中央
- 650 2を右
- 651 1を右
- 652 3を中央
- 653 1を左
- 654 2を中央
- 655 1を中央
- 656 5を左
- 657 1を右
- 658 2を左
- 659 1を左
- 660 3を右
- 661 1を中央
- 662 2を右
- 663 1を右
- 664 4を左
- 665 1を左
- 666 2を中央
- 667 1を中央
- 668 3を左
- 669 1を右
- 670 2を左
- 671 1を左
- 672 6を中央
- 673 1を中央
- 674 2を右
- 675 1を右
- 676 3を中央
- 677 1を左
- 678 2を中央
- 679 1を中央
- 680 4を右
- 681 1を右
- 682 2を左
- 683 1を左
- 684 3を右
- 685 1を中央
- 686 2を右
- 687 1を右
- 688 5を中央
- 689 1を左
- 690 2を中央
- 691 1を中央
- 692 3を左
- 693 1を右
- 694 2を左
- 695 1を左
- 696 4を中央
- 697 1を中央
- 698 2を右
- 699 1を右
- 700 3を中央
- 701 1を左
- 702 2を中央
- 703 1を中央
- 704 7を左
- 705 1を右
- 706 2を左
- 707 1を左
- 708 3を右
- 709 1を中央
- 710 2を右
- 711 1を右
- 712 4を左
- 713 1を左
- 714 2を中央
- 715 1を中央
- 716 3を左
- 717 1を右
- 718 2を左
- 719 1を左
- 720 5を右
- 721 1を中央
- 722 2を右
- 723 1を右
- 724 3を中央
- 725 1を左
- 726 2を中央
- 727 1を中央
- 728 4を右
- 729 1を右
- 730 2を左
- 731 1を左
- 732 3を右
- 733 1を中央
- 734 2を右
- 735 1を右
- 736 6を左
- 737 1を左
- 738 2を中央
- 739 1を中央
- 740 3を左
- 741 1を右
- 742 2を左
- 743 1を左
- 744 4を中央
- 745 1を中央
- 746 2を右
- 747 1を右
- 748 3を中央
- 749 1を左
- 750 2を中央
- 751 1を中央
- 752 5を左
- 753 1を右
- 754 2を左
- 755 1を左
- 756 3を右
- 757 1を中央
- 758 2を右
- 759 1を右
- 760 4を左
- 761 1を左
- 762 2を中央
- 763 1を中央
- 764 3を左
- 765 1を右
- 766 2を左
- 767 1を左
- 768 9を右
- 769 1を中央
- 770 2を右
- 771 1を右
- 772 3を中央
- 773 1を左
- 774 2を中央
- 775 1を中央
- 776 4を右
- 777 1を右
- 778 2を左
- 779 1を左
- 780 3を右
- 781 1を中央
- 782 2を右
- 783 1を右
- 784 5を中央
- 785 1を左
- 786 2を中央
- 787 1を中央
- 788 3を左
- 789 1を右
- 790 2を左
- 791 1を左
- 792 4を中央
- 793 1を中央
- 794 2を右
- 795 1を右
- 796 3を中央
- 797 1を左
- 798 2を中央
- 799 1を中央
- 800 6を右
- 801 1を右
- 802 2を左
- 803 1を左
- 804 3を右
- 805 1を中央
- 806 2を右
- 807 1を右
- 808 4を左
- 809 1を左
- 810 2を中央
- 811 1を中央
- 812 3を左
- 813 1を右
- 814 2を左
- 815 1を左
- 816 5を右
- 817 1を中央
- 818 2を右
- 819 1を右
- 820 3を中央
- 821 1を左
- 822 2を中央
- 823 1を中央
- 824 4を右
- 825 1を右
- 826 2を左
- 827 1を左
- 828 3を右
- 829 1を中央
- 830 2を右
- 831 1を右
- 832 7を中央
- 833 1を左
- 834 2を中央
- 835 1を中央
- 836 3を左
- 837 1を右
- 838 2を左
- 839 1を左
- 840 4を中央
- 841 1を中央
- 842 2を右
- 843 1を右
- 844 3を中央
- 845 1を左
- 846 2を中央
- 847 1を中央
- 848 5を左
- 849 1を右
- 850 2を左
- 851 1を左
- 852 3を右
- 853 1を中央
- 854 2を右
- 855 1を右
- 856 4を左
- 857 1を左
- 858 2を中央
- 859 1を中央
- 860 3を左
- 861 1を右
- 862 2を左
- 863 1を左
- 864 6を中央
- 865 1を中央
- 866 2を右
- 867 1を右
- 868 3を中央
- 869 1を左
- 870 2を中央
- 871 1を中央
- 872 4を右
- 873 1を右
- 874 2を左
- 875 1を左
- 876 3を右
- 877 1を中央
- 878 2を右
- 879 1を右
- 880 5を中央
- 881 1を左
- 882 2を中央
- 883 1を中央
- 884 3を左
- 885 1を右
- 886 2を左
- 887 1を左
- 888 4を中央
- 889 1を中央
- 890 2を右
- 891 1を右
- 892 3を中央
- 893 1を左
- 894 2を中央
- 895 1を中央
- 896 8を右
- 897 1を右
- 898 2を左
- 899 1を左
- 900 3を右
- 901 1を中央
- 902 2を右
- 903 1を右
- 904 4を左
- 905 1を左
- 906 2を中央
- 907 1を中央
- 908 3を左
- 909 1を右
- 910 2を左
- 911 1を左
- 912 5を右
- 913 1を中央
- 914 2を右
- 915 1を右
- 916 3を中央
- 917 1を左
- 918 2を中央
- 919 1を中央
- 920 4を右
- 921 1を右
- 922 2を左
- 923 1を左
- 924 3を右
- 925 1を中央
- 926 2を右
- 927 1を右
- 928 6を左
- 929 1を左
- 930 2を中央
- 931 1を中央
- 932 3を左
- 933 1を右
- 934 2を左
- 935 1を左
- 936 4を中央
- 937 1を中央
- 938 2を右
- 939 1を右
- 940 3を中央
- 941 1を左
- 942 2を中央
- 943 1を中央
- 944 5を左
- 945 1を右
- 946 2を左
- 947 1を左
- 948 3を右
- 949 1を中央
- 950 2を右
- 951 1を右
- 952 4を左
- 953 1を左
- 954 2を中央
- 955 1を中央
- 956 3を左
- 957 1を右
- 958 2を左
- 959 1を左
- 960 7を右
- 961 1を中央
- 962 2を右
- 963 1を右
- 964 3を中央
- 965 1を左
- 966 2を中央
- 967 1を中央
- 968 4を右
- 969 1を右
- 970 2を左
- 971 1を左
- 972 3を右
- 973 1を中央
- 974 2を右
- 975 1を右
- 976 5を中央
- 977 1を左
- 978 2を中央
- 979 1を中央
- 980 3を左
- 981 1を右
- 982 2を左
- 983 1を左
- 984 4を中央
- 985 1を中央
- 986 2を右
- 987 1を右
- 988 3を中央
- 989 1を左
- 990 2を中央
- 991 1を中央
- 992 6を右
- 993 1を右
- 994 2を左
- 995 1を左
- 996 3を右
- 997 1を中央
- 998 2を右
- 999 1を右
- 1000 4を左
- 1001 1を左
- 1002 2を中央
- 1003 1を中央
- 1004 3を左
- 1005 1を右
- 1006 2を左
- 1007 1を左
- 1008 5を右
- 1009 1を中央
- 1010 2を右
- 1011 1を右
- 1012 3を中央
- 1013 1を左
- 1014 2を中央
- 1015 1を中央
- 1016 4を右
- 1017 1を右
- 1018 2を左
- 1019 1を左
- 1020 3を右
- 1021 1を中央
- 1022 2を右
- 1023 1を右
10段を遊んでみる
下の盤は10枚から始まります。時間のあるときに、1023手に挑戦してみてください。
8段(255手)や9段(511手)から慣らしていくのもおすすめです。枚数ごとの手数は最少手数の公式の表にまとめています。
